اقدامات حیاتی برای نجات اطلاعات پس از خرابی سخت افزاری SSD

هنگامی که یک SSD دچار خرابی سخت افزاری می‌شود، اقداماتی که کاربر باید/نباید انجام دهد، در شانس ریکاوری SSD بسیار تاثیر گذار است.در ادامه این مقاله به نکاتی میپردازیم تا ریسک از دست رفتن اطلاعات را کمتر کنیم.

راهکارها، بایدها و نبایدها: مراحل نجات اطلاعات در لحظه

وضعیت SSD	بایدها (اقدام حیاتی)	نبایدها (خطر جدی و برگشت‌ناپذیر)
پس از نوسان برق یا نمناک شدن (مخصوصا در محیط های شرجی)	سیستم را خاموش و جدا کنید: بلافاصله کانکشن را قطع کنید. هرگز سعی نکنید SSD را دوباره به برق وصل کنید.	تلاش برای خشک کردن/تعمیر خانگی: دستکاری برد الکترونیکی، لحیم‌کاری در منزل یا اعمال حرارت، خرابی را دائمی می‌کند.
SSD شناسایی نمی‌شود/سوخته است	مراجعه به متخصص: SSD را مستقیماً به یک مرکز تخصصی ریکاوری تحویل دهید.	استفاده از نرم‌افزار ریکاوری: در خرابی‌های سخت افزاری، نرم‌افزارها کاملاً بی فایده‌اند و فقط زمان را هدر می‌دهند.
در صورت ضربه سخت افزاری	حفظ پایداری: SSD را در یک بسته‌بندی مناسب و به مرکز تخصصی ارسال کنید.	باز کردن قاب SSD: هرگونه باز کردن قاب برای تعویض قطعات برد باید توسط متخصص انجام شود.

خطر تلاش‌های ناموفق

تجربهٔ متخصصین نشان داده هر بار اتصال SSD خراب به برق، یک “ریسک جبران ناپذیر” است که می‌تواند باعث خرابی بیشتر شود. متصل کردن SSD خراب به برق، به NAND FLASH های سالم فشار وارد کرده و موقعیت بازیابی را به یک ریکاوری چالشی و پرهزینه تبدیل خواهد شد. نرم‌افزارهای ریکاوری برای حل مشکل سخت‌افزاری ساخته نشده‌اند؛ بنابراین، عدم دستکاری و مراجعهٔ سریع به مرکز تخصصی ریکاوری SSD ، تنها اقدام درست شماست.

انواع خرابی سخت افزاری SSD و نشانه‌های آن

نکته مهم: پیش از ورود به مبحث آسیب دیدگی های SSD لازم است بدانید، بدلیل فناوری پیچیده SSD ها و تخصصی بودن ریکاوری اطلاعات SSD ، هرگونه دستکاری و وارد کردن فشار برای راه اندازی مجدد SSD باعث خرابی بیشتر و پیچیده تر شدن پروسه بازیابی اطلاعات خواهد شد.

خرابی برد (PCB) SSD و کنترلر

•   یکی از کاربران لپ‌تاپ خود را به یک آداپتور اشتباه متصل می کند. که با سوکت اصلی اختلاف ولتاژ دارد. به محض وصل شدن سوکت به لپ تاپ، ولتاژ بالا به مادربرد منتقل شده و رگولاتور تغذیه SSD می‌سوزد. از آن لحظه به بعد SSD دیگر روشن نشده و هیچ سیستمی آن را شناسایی نمی‌کند. عدم شناسایی SSD بعد از این حادثه، نوعی آسیب سخت افزاری محسوب می شود.

در ادامه نمونه هایی از خرابی های برد (PCB) را برایتان مثال زده‎‌ایم:

در مدل‌های SATA و NVMe، افزایش ناگهانی ولتاژ از منبع تغذیه یکی از دلایل متداول سوختن مدار تغذیه است.

SSDها در اثر گردوغبار، حرارت زیاد یا ضربه‌ی فیزیکی دچار آسیب سطحی برد می‌شوند.

SSDهایی که در معرض رطوبت یا حرارت زیاد هستند، اغلب دچار سولفاته یا ترک ریز در مسیرهای ارتباطی می‌شوند.

علائم رایج در خرابی برد:

–  SSD به‌صورت رندوم شناسایی می‌شود یا اصلاً دیتکت ندارد.

–  سیستم در هنگام اتصال SSD هنگ کرده یا در BIOS شناسایی نمیشود.

• یکی از کاربران لپ‌تاپی را که در حال به‌روزرسانی ویندوز بوده خاموش می‌کند. کنترلر در حالت نوشتن اطلاعات فریم‌ور بوده و به محض خاموش کردن لپ‌تاپ، و قطع شدن کانکشن می‌سوزد و دیگر توسط سیستم شناسایی نمی‌شود. عدم شناسایی SSD بعد از این حادثه، نوعی آسیب سخت افزاری محسوب می شود.

در ادامه نمونه هایی از خرابی های کنترلر را برایتان مثال زده‌ایم:

در SSDهای لپ‌تاپی SATA که در اثر افتادن لپ‌تاپ از ارتفاع کوتاه، پایه‌های کنترلر ترک خورده یا اتصالات لحیم قطع شده‌اند.

در مدل‌های WD SN550 و Crucial P2، دیده شده پس از چند ماه استفاده‌ی سنگین بدون هیت‌سینک، کنترلر به‌صورت حرارتی از کار افتاده است.

در کیس‌هایی با پاور بی‌کیفیت، در زمان روشن یا خاموش شدن ناگهانی سیستم، شوک ولتاژی کنترلر SSD را می‌سوزاند.

 

علائم رایج در خرابی کنترلر:

–  SSD در BIOS یا ویندوز شناسایی نمی‌شود.

–  ظرفیت در Disk Management صفر یا به صورت “unallocated” نمایش داده می‌شود.

• یک تولیدکننده‌ی محتوا پس از چند ماه استفاده از SSD برای ضبط مستقیم فیلم‌های 4K، بخش‌هایی از ویدیوها دیگر باز نمی‌شوند. این SSD دچار خرابی در قسمت NAND FLASH شده است.

در ادامه نمونه هایی از خرابی NAND ها را مثال زده‌ایم:

در SSDهایی که دائماً برای ذخیره‌ی ویدیو یا رندر استفاده می‌شوند، سلول‌های NAND فرسوده می‌شوند.

در مدل‌هایی مانند Kingston A400 یا SanDisk SSD Plus، خرابی یک یا چند تراشه NAND بر اثر اتصال ناقص اشتباهی مشاهده شده است.

SSDهای NVMe  بدون هیت‌سینک در لپ‌تاپ‌ ها (مثل برخی مدل‌های Samsung PM981) به‌دلیل حرارت بالا، دچار از بین رفتن بخشی از NAND FLASH ها می‌شوند.

علائم رایج خرابی NAND:

–  سیستم فقط نیمی از ظرفیت SSD را می‌شناسد

–  اطلاعات قدیمی اجرایی نداشته یا فایل‌ها باز نمی‌شوند

–  کند شدن شدید SSD  در زمان انتقال فایل‌ها.

–  خطاهای مکرر در هنگام کپی یا نصب برنامه

–  در نرم‌افزارهایی مثل CrystalDiskInfo، سلامت یا اطلاعات نامنظم گزارش می‌شود.

خرابی سخت افزاری مستقیم به تراشه‌های فلش (اکسترنال/اینترنال)

• ضربه به کنترلر یا نمناک شدن (SSD اینترنال): ضربه‌به کنترلر یا نفوذ مایعات می‌تواند به اتصالات و پایه‌های لحیم‌کاری SSD آسیب بزند یا تراشه‌ها را خراب کند.
• خرابی سخت افزاری (SSD اکسترنال): در SSDهای اکسترنال، ضربه ممکن است ابتدا به برد مبدل USB و سپس به لحیم‌کاری های داخل SSD آسیب بزند. این خرابی ها، ارتباط کنترلر با چیپ‌های فلش را قطع می‌کند.

 فرآیند تخصصی ریکاوری و لزوم تجهیزات (Chip-Off، آخرین راه نجات)

تکنیک Chip-Off: فرایند نجات اطلاعات سوخته

در خرابی‌های سخت‌افزاری، نرم افزارها کاملاً بی فایده‌اند. ریکاوری اطلاعات از SSD سوخته یا خراب، باید با روش Chip-Off آسیب دیدگی را برطرف کرد.

در روش chip-off:

1. جداسازی تراشه: متخصصان تراشه‌های فلش NAND را با دقت از برد سوخته جدا می‌کنند.
2. خوانش اطلاعات خام: اطلاعات خام از روی چیپ‌ها با ابزارهای تخصصی خوانده می‌شوند.
3. بازسازی و رمزگشایی: با استفاده از ابزارهایی مانند PC-3000 SSD، الگوریتم پیچیده Wear Leveling و رمزنگاری کنترلر بازسازی شده تا اطلاعات به ترتیب اصلی خود بازگردند.

سؤالات متداول، پس از خرابی سخت افزاری SSD:

۱. آیا خرابی سخت افزاری SSD ، به اندازه HDD خطرناک است؟

نه، ولی بستگی به نوع خرابی و نحوه استفاده دارد . SSD نسبت به ضربه امن‌تر است، ولی اگر کنترلر یا فریمور خراب شود، ممکن است کل اطلاعات از دست برود.

۲.

آیا در زمان شکستی پورت SATA یا USB اطلاعاتم از دست خواهد رفت؟

خیر. شکستگی پورت‌ها (کانکتورها) یک خرابی سخت افزاری خارجی است. اطلاعات شما سالم هستند و متخصص می‌تواند با لحیم‌کاری یا تعویض کانکتور، SSD را به طور موقت احیا کند تا بتوانید از اطلاعات بکاپ بگیرید.

۳. آیا می‌توانم برد (PCB) SSD سوخته را با یک برد سالم تعویض کنم؟

خیر. برد SSD حاوی اطلاعات حیاتی فریمور و تنظیمات اختصاصی است. تعویض ساده برد باعث می‌شود SSD اطلاعات را شناسایی نکند.

۴. آیا میتوان با نرم افزار ، اطلاعات SSD ضربه خورده با مشکل شناسایی را ریکاوری کرد؟

خیر، زیرا عدم شناسایی پس از ضربه، نشان‌دهندهٔ خرابی سخت‌افزاری (خرابی برد یا کنترلر) است. نرم‌افزارها در برابر مشکلات سخت افزاری کارایی لازم را نداند.

۵. آیا SSD نمناک قابل بازیابی است؟

بله، در صورتی که SSD سریعاً خشک شده و به برق متصل نشود، شانس بازیابی وجود دارد. متخصصان با تمیز کردن برد و ترمیم مسیر، می‌توانند SSD را نجات دهند.