عمر مفید SSD چقدر است؟ (بررسی P/E Cycles، Wear Leveling و علائم خرابی):

واقعیت این است که SSD‌ ها دارای طول عمر محدودی هستند که به چرخه نوشتن و پاک کردن آن‌ها وابسته است. در این مقاله به این موضوع می‌پردازیم که عمر مفید و فرسودگی SSD بر اساس چه مفاهیم فنی تعیین می‌شود و کاربران چگونه می‌توانند علائم پایان کار SSD خود را تشخیص دهند؟

مدت زمان مفید استفاده از یک SSD به چه عواملی وابسته است؟

طول عمر SSD توسط دو مفهوم اصلی تعیین می‌شود که در تراشه‌های فلش (NAND) ریشه دارند. این مفاهیم نشان می‌دهد که SSD یک قطعهٔ مصرفی با عمری مشخص است:

دو عامل اصلی وجود دارد که در طول عمر SSD تاثیر گذار است.  این دو عامل مربوط به بخش NAND FLASH های SSD بوده و همچنین در ادامه توضیح خواهیم داد که SSD ها عمر مشخصی دارند ؛ علائم و نشانه هارا بررسی خواهیم کرد.

مفهوم P/E Cycles (چرخه‌های نوشتن/پاک کردن)

NAND FLASH (سلول‌های ذخیره‌سازی اطلاعات در SSD) ، نمی‌توانند به دفعات بی‌شماری بازنویسی شوند. هر بار که یک بلوک ذخیره‌سازی پر شده و دوباره پاک می‌شود تا اطلاعات جدیدی در آن نوشته شود، یک چرخه P/E (Program/Erase Cycle) مصرف می‌شود.

• محدودیت ذاتی: هر نوع تراشه فلش (مانند TLC، MLC یا QLC) تعداد مشخصی چرخه P/E دارد. برای مثال، تراشه‌های TLC ممکن است حدود ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ چرخه داشته باشند.
• پایان عمر: پس از اتمام چرخه‌های P/E، سلول ذخیره‌سازی دیگر توانایی نگهداری دقیق اطلاعات را ندارد و با تبدیل شدن به بلوک‌های خراب (Bad Blocks) عملاً غیرقابل استفاده می‌شود. این اتفاق مستقیماً به فرسودگی و پایان عمر SSD منجر می‌شود.

الگوریتم Wear Leveling (توزیع یکنواخت فرسودگی)

برای مقابله با این محدودیت ، سازندگان SSD برای این مشکل از راهکاری هوشمند به نام Wear Leveling (توزیع یکنواخت فرسودگی) استفاده می‌کنند.

• عملکرد: این الگوریتم وظیفه دارد که عملیات نوشتن اطلاعات، به‌طور یکسان در تمام بلوک‌های SSD پخش کند. به عبارت دیگر، SSD همیشه اطلاعات جدید را در خالی‌ترین بلوکی می‌نویسد که کمترین چرخه P/E را مصرف کرده است.
• هدف: این توزیع یکنواخت از فرسوده شدن سریع یک نقطه خاص از SSD جلوگیری می‌کند و تضمین می‌کند که SSD به طور کامل از تمام چرخه‌های P/E خود استفاده کند تا عمر مفید آن به حداکثر برسد.

علائم خرابی SSD

فرسودگی SSD با کاهش عملکرد و خطاهای سیستمی آغاز می‌شود. اگر اطلاعات شما ارزشمند است، باید به این علائم هشداردهنده توجه کنید:

نکته حیاتی:اقدامات اولیه کاربر برای حفظ اطلاعاتش در حین بروز این خطاها و علائم بسیار حیاتی بوده و هنگام مواجهه با این نشانه ها دیگر نباید از لپ تاپ/سیستم استفاده کند و اطلاعات مهم را به یک هارد اکسترنال منتقل کند. زیرا که استفاده از سیستم منجر به خرابی کامل و از دست رفتن اطلاعات میشود.

در انتها

عمر مفید SSD  تحت تأثیر چرخه‌های P/E و مدیریت توزیع فرسودگی (Wear Levelling) قرار دارد. تشخیص علائم فرسودگی یک اقدام پیشگیرانه حیاتی است.

بهترین راهکار برای مقابله با فرسودگی SSD، پشتیبان‌گیری (Backup) منظم است.

اما اگر SSD شما به دلیل پایان عمر عملکرد و خرابی سخت‌افزاری (مانند کنترلر یا فریمور) از دسترس خارج شد، نرم افزارها کاملاً بی فایده‌اند. ریکاوری SSDهای فرسوده نیازمند یک مرکز تخصصی است که بتواند با استفاده از ابزارهایی مانند (PC-3000 SSD) به NAND FLASH معیوب دسترسی پیدا کرده و اطلاعات باقی‌مانده را قبل از خرابی کامل، استخراج کند.

خرابی سخت افزاری چه هستند؟ →

اگرچه SSD ها از سرعت و قدرت خوبی برخوردارند ولی از طرفی نیازمند به نگهداری صحیح نیز هستند. در ادامه، چند نمونه از راهکارهای متخصصین را شرح می‌دهیم:

• فعال‌سازی فرمان TRIM: قابلیتی که در Bios دستگاه های  لپ تاپ ، Pc و.. وجود دارد و امکان دسترسی و استفاده از حداکثر سرعت SSD را به ما میدهد.

برای مطالعه بیشتر چگونگی عملکرد فرمان TRIM وارد لینک شوید →

• نگه داشتن فضای آزاد کافی (10-20٪): این فضا برای عملیات داخلی SSD مانند Wear Levelling  و(Garbage Collection) ضروری است.
• به‌روزرسانی مرتب فریمور SSD: تولیدکننده‌ها باگ‌ها و بهینه‌سازی‌ها را در فریمور منتشر می‌کنند. توجه داشته باشید اگر روی سیستم خود Data دارید قبل از بروزرسانی حتما Back Up بگیرید.
• کاهش عملیات نوشتن غیرضروری: به جای نگهداری اطلاعات کم استفاده آنها را به یک هارد اکسترنال منتقل کنید تا برای عملیات Read & Right اطلاعات ضروری استفاده شود .
• اجتناب از یکپارچه‌سازی (Defragmentation) برای SSD: زیرا این فرآیند می‌تواند با چرخه‌های نوشتن بیهوده، عمر SSD را کاهش دهد.
• نصب نرم افزار رسمی برند: با نصب نرم افزار اصلی برند SSD تان می‌توانید سلامت SSD خود را مورد بررسی قرار دهید و آن را در حالت پایدار نگه دارید.
• خاموش کردن سیستم: هیچگاه سیستم خود را در زمان اتمام کار در حالت استند بای نگذارید. این کار باعث وارد شدن فشار زیادی به SSD شما میشود.
• استفاده از پد حرارتی: پد های حرارتی اجازه نمیدهد که گرما جذب برد شود در صورت دسترسی داشتن به SSD  آن را به A/C سیستم خود متصل کنید.

سؤالات متداول (FAQ)

۱. چگونه وضعیت سلامت و چرخه‌های P/E Cycles SSD خود را بررسی کنم؟

شما می‌توانید از نرم افزارهای بررسی سلامت SSD مانند CrystalDiskInfo یا نرم افزار اختصاصی سازنده (مانند Samsung Magician) استفاده کنید. این نرم افزارها معمولاً عمر باقی‌ماندهٔ SSD (SSD Life Remaining) را نمایش می‌دهند.

۲. آیا خاموش و روشن کردن زیاد به عمر SSD آسیب می‌زند؟

خیر،خاموش و روشن شدن تأثیر مستقیمی بر عمر چرخه‌های P/E ندارد. اما نوسانات برق می‌تواند به کنترلر آسیب سخت‌افزاری بزند.

۳. اگر SSD به حالت فقط خواندنی (Read-Only) برود، آیا اطلاعات هنوز امن هستند؟

بله، معمولاً SSD هوشمند است و برای جلوگیری از آسیب بیشتر، اطلاعات را قفل می‌کند. در این حالت، شما می‌توانید اطلاعات را بخوانید و کپی کنید، اما دیگر قادر به نوشتن یا حذف نخواهید بود و باید اطلاعات را به یک SSD یا دیسک سخت جدید منتقل کنید.

۴. آیا فعال بودن فرمان TRIM، بازیابی اطلاعات حذف شده را غیرممکن می‌کند؟

بله. فرمان TRIM که یک ویژگی حیاتی برای حفظ سرعت و طول عمر SSD است، در لحظهٔ حذف فایل، به‌طور هم‌زمان بلوک‌های فیزیکی مربوط به آن اطلاعات را با “صفر” بازنویسی می‌کند. این بازنویسی هدفمند باعث می‌شود اطلاعات حذف شده بلافاصله از دسترس خارج شوند. به‌طور کلی، در SSDها، TRIM بازیابی اطلاعات حذف شده توسط نرم‌افزارهای خانگی را تقریباً غیرممکن می‌سازد.

۵. مقدار TBW (Total Bytes Written) چقدر در تعیین عمر مفید SSD اهمیت دارد؟

TBW مستقیماً به طول عمر و فرسودگی SSD مربوط است. این شاخص، میزان کل اطلاعاتی است که سازنده تضمین می‌کند می‌توان روی SSD نوشت تا قبل از آنکه سلول‌های فلش NAND به‌دلیل اتمام P/E Cycles دچار نقص و خرابی شوند. هنگام خرید، مقایسه TBW در بین مدل‌ها، بهترین معیار برای تخمین استقامت (Endurance) و عمر مفید واقعی SSD شماست.

۶. وضعیت “Caution” (زرد) در نرم‌افزار CrystalDiskInfo دقیقاً به چه معناست؟

این یک هشدار جدی است که نشان می‌دهد SSD شما از نظر فنی دیگر سالم نیست و یک یا چند شاخص S.M.A.R.T (مانند بلوک‌های رزرو شده یا خطاهای خواندن) به آستانهٔ خطر رسیده‌اند. باید فورا از تمام اطلاعات خود نسخه پشتیبان تهیه کنید، زیرا SSD در معرض خرابی کامل قرار دارد.

برای بررسی یا بازگردانی اطلاعات از دست رفته خود با ما در ارتباط باشید.