نشانههای خرابی SSD و از دست رفتن اطلاعات: (سخت افزاری و نرم افزاری)
SSD ها به دلیل نداشتن قطعات متحرک، بهطور کلی قابل اعتمادتر به نظر میرسند. با این حال، SSDها نیز به دلایل الکترونیکی و نرم افزاری دچار خرابی میشوند.
چگونه میتوانیم خرابی SSD را قبل از فاجعه شناسایی کنیم؟
خرابی SSD برخلاف هارد دیسکهای قدیمی، معمولاً بدون صدای تقتق یا علائم مکانیکی واضح رخ میدهد. این نوع خرابی میتواند در یک لحظه باعث از دست رفتن تمام اطلاعات شود.
چالش اصلی با نشانههای خرابی SSD:
چالش اصلی اینجاست که علائم خرابی SSD اغلب مبهم هستند و ممکن است با مشکلات سیستمعامل اشتباه گرفته شوند. ما باید بتوانیم علائم را به دو دسته خرابیهای (سختافزاری) و خرابیهای نرم افزاری (فریمور و …) تقسیم کنیم تا بتوانیم اقدام درستی انجام دهیم.
علائم خرابی SSD:
برای اقدام صحیح، ابتدا باید تشخیص دهیم که مشکل SSD از کجا نشأت میگیرد:
علائم خرابی نرم افزاری و فریمور (Firmware)
این مشکلات معمولاً از مدیریت داخلی SSD یا سیستمعامل ناشی میشوند و نیازمند اقدام فوری هستند:
- کندی شدید و ناگهانی عملکرد: عملکرد SSD که قبلاً بسیار سریع بود، ناگهان بدون دلیل مشخص کند میشود. این اغلب نشان میدهد که کنترلر SSD درگیر مدیریت یا انتقال اطلاعات از “بلوکهای بد” (Bad Blocks) است.
- خطاهای مکرر در حین ذخیره یا کپی: در حین نوشتن یا ذخیره اطلاعات، پیامهای خطا دریافت میکنید. این نشانه تلاش SSD برای ذخیره اطلاعات در سلولهای خراب و از کار افتاده میباشد.
- SSD به حالت فقط خواندنی (Read-Only) میرود: SSD برای محافظت از اطلاعات موجود، بهطور خودکار خود را قفل میکند و اجازه نوشتن اطلاعات جدید را نمیدهد.
- ارورهای بلوتوث (Blue Screen of Death) یا کرشهای سیستمی: اگر SSD اصلی و بوت سیستم باشد، خرابی آن باعث میشود سیستمعامل نتواند اطلاعات ضروری را بخواند و ناچار به کرش شود.
علائم خرابی سختافزاری (Physical)
این علائم خرابی SSD نشان میدهند که کنترلر SSD یا تراشهها (NAND) دچار آسیب فیزیکی شدهاند و وضعیت بسیار بحرانی است:
- SSD شناسایی نمیشود یا ظرفیت صفر نمایش میدهد: این جدیترین علامت است. سیستم (BIOS/UEFI) یا سیستمعامل SSD را شناسایی نمیکنند یا آن را با یک ظرفیت کاملاً اشتباه (مانند ۰ بایت) یا نام نامربوط نمایش میدهند. این خرابی تقریباً همیشه به کنترلر SSD یا فریمور مربوط میشود.
راهنمایی رفع خرابی فریمور ، برای مطالعه بیشتر کلیک کنید.→
- داغ شدن بیش از حد SSD: در صورت سوختن یا اتصال کوتاه در برد الکترونیکی (PCB) SSD، دمای آن بهطور غیرعادی بالا میرود. (البته این مورد بیشتر در SSD های NVMe که تهویه ضعیفی دارند رخ میدهد.)
- بوی سوختگی یا علائم ظاهری: اگرچه SSD قطعات متحرک ندارد، اما نوسانات شدید برق میتواند منجر به سوختن قطعات برد (مانند فیوز یا خازن) شود و بوی سوختگی یا تغییر رنگ قطعات روی برد را به همراه داشته باشد.
راهکارها، بایدها و نبایدها: واکنش مناسب در شرایط بحرانی
هنگامی که هر یک از علائم بالا را مشاهده میکنید، واکنش شما در چند دقیقه اول میتواند تعیین کننده سرنوشت اطلاعات باشد.
| نشانه خرابی | بایدها (اقدام فوری) | نبایدها (خطای رایج) |
|---|---|---|
| علائم نرم افزاری (کندی، ارور) | انتقال اطلاعات حیاتی: فوراً هر آنچه مهم است را به یک SSD دیگر منتقل کنید. | انجام دفرگ: هرگز عملیات دفرگ یا بهینهسازی را روی SSD معیوب انجام ندهید. |
| SSD شناسایی نمیشود (سختافزاری) | قطع کامل برق: بلافاصله سیستم را خاموش و SSD را جدا کنید. | تلاش برای ریبوت مکرر: تلاشهای مکرر برای روشن کردن SSD فقط فشار بیشتری به کنترلر آسیبدیده وارد میکند. |
| حذف تصادفی اطلاعات | غیرفعال کردن TRIM: فوراً فرمان TRIM را غیرفعال کرده و SSD را قطع کنید. | نصب نرم افزار ریکاوری: نرم افزار را روی همان SSD نصب نکنید، این کار باعث بازنویسی اطلاعات میشود. |
نکته حیاتی: لزوم اقدام فوری توسط کاربر بسیار مهم است. هیچگاه علائم خرابی SSD را نادیده نگیرید؛ این SSDها بدون هشدار مکانیکی از کار میافتند. اگر SSD به حالت Read-Only رفت، بهترین فرصت برای انتقال اطلاعات است.
بر اساس گزارشی مردمی برندهایی با نرخ خرابی بالاتر و پایین تر را برایتان به شمار اوردهایم
برندهایی با نرخ خرابی بالاتر
- Crucial
بر اساس گزارشهای کاربران در انجمنها، برخی مدلهای NVMe این برند دارای نرخ خرابی بالایی هستند.
یکی از کاربران در Reddit اشاره کرده است که در مدت دو سال، ۲۰٪ از درایوهای NVMe Crucial دچار خرابی شدهاند.
- SanDisk
در انجمن Tom’s Hardware، یکی از کاربران گزارش داده است که تنها SSD خرابشدهاش از برند SanDisk بوده است. - OCZ
بر اساس اطلاعات ویکیپدیا، برند OCZ در گذشته به دلیل مدلهای Petrol و SATA II Octane با نرخ بازگشت بالای ۴۰٪ شناخته میشد.
برندهایی با نرخ خرابی پایینتر
- Samsung
گزارشهای مختلف نشان میدهند که مدلهای SSD سامسونگ دارای عملکرد پایدار و قابل اعتمادی هستند. - Intel
بر اساس گزارشهای کارشناسان، SSDهای اینتل بهعنوان یکی از پایدارترین و بادوامترین SSDها شناخته میشوند. - Western Digital (WD)
بر اساس گزارشهای موجود، SSDهای WD نیز دارای عملکرد قابل قبولی هستند.
راه حل نهایی
تشخیص بهموقع نشانههای خرابی، اولین قدم برای نجات اطلاعات است. با مشاهده علائم، هرگونه تلاش نرم افزاری برای حل مشکل باید متوقف شود.
به خاطر داشته باشید که در خرابیهای سختافزاری (مانند کنترلر، فریمور یا آسیب فیزیکی)، نرم افزارها کاملاً بی فایدهاند. اگر SSD شما شناسایی نمیشود، این یک مشکل سختافزاری است که نیازمند دانش تخصصی و ابزارهایی مانند PC-3000 SSD است. فقط یک مرکز مجهز میتواند با تشخیص دقیق ماهیت خرابی، SSD را در سطح کنترلر یا تراشه احیا کرده و اطلاعات شما را بازیابی کند.
ابزار های تخصصی ریکاوری SSD چه هستند؟→
سؤالات متداول (FAQ)
۱. آیا نرم افزارهای CrystalDiskInfo یا Samsung Magician میتوانند خرابی را پیشبینی کنند؟ بله. این نرم افزارها پارامترهای S.M.A.R.T (مانند تعداد بلوکهای بد یا عمر باقیمانده) را میخوانند و میتوانند قبل از خرابی کامل، به شما هشدار دهند. استفاده از آنها اکیداً توصیه میشود.
۲. اگر SSD من بدون دلیل کند شود، مشکل TRIM است یا خرابی؟ کندی طولانیمدت اغلب به دلیل فعال بودن Wear Levelling و مدیریت بلوکهای خراب است. اگر این کندی با خطاهای خواندن/نوشتن همراه باشد، احتمال خرابی فریمور یا کنترلر بسیار جدی است.
۳. آیا SSD در اثر ویروس خراب میشود؟ ویروسها معمولاً مستقیماً SSD را از نظر فیزیکی خراب نمیکنند، اما میتوانند سیستم فایل یا فریمور SSD را آلوده کرده و باعث شوند اطلاعات قفل یا غیرقابل دسترس شوند که در این حالت نیز نیاز به بازیابی تخصصی است.
با ما در ارتباط باشید